Гье и жогьиле, раче зен – деде се гlэилгьо, бофолуье зен, муьгьбетсохе духдер ве неве. У фурмуш не сохде гьевелинере, эрклуьи игиди бебе келебебегьой хуьшдеревоз, э хотур коминигьо иму гьейсэгlэт зигьисденим. Угьо гъэлхэнди сохди Ватан хуьшдере ве кифлетгьой хуьшдере, э гъовхобери э «шогьбалудие чума» дуьшменперези XX девр. Ижире эгъуьлменде, соводлуье жогьиле одомигьо, дошдение ёргири э товун гьевелине ве дениширенуьтгьо э хьэвесевоз э биёвгьо вэхд, — гьэгъигъэтлуье эрклуь хэлгъ иму. Э екиревоз эз угьо мере воисдени шинох сохде ишмуре, хьуьрметлуье хундегоргьо. Шинох бошит: Маргарита Ашурова.

— Сер гуьрденуьм эз динлуье пуьрсуьш: эже ишму хьэсуьл оморейт? Эже тербие вегуьрдейт? Комини жигере э карт ишму миданит нум гуьрде эн хуьшдени «чуькле ватан»?

— Ме хьэсуьл оморем э и гlуьлом э Пятигорск – шегьер, комини бисдо эри ме неки жиге хьэсуьл омореи, гье гьэгъигъэтлуье нуьгде доруние гъувот. Э суьфдеи класс ме рафдем э школе №12. Дирте, эз 7-муьн те 9-муьн классгьо, ме зигьисдем э Кисловодск эки келедеде ве тербие вегуьрдем э школе №4. Гье и вэхд те имогьоиш мунди эри ме жирелуь герм ве гъэдуьрлуь. Келеи классгьоре ме варасунде бегьем сохдем экстерном, э 2006-муьн сал, э гlуьмуьрлугъи 15 сал, рафдем э Москов ве дарафдем э хундеи э Дипломатически академие МИД Уруссиет э факультет гlуьломи экономике ве гlэрейхэлгъие экономическигьо гъэножогъигьо. Э гье у неденишире гьэгъигъэт Пятигорск мундени эри ме чуькле ватан – жиге, эже гьеммише воисдени вогошде.

— Ихдилот сохит э товун деде-бебе, келедедегьо ве келебебегьо. Эзжеи гъумолет угьо?

— Бебе Пинхасов Геннадий Мушаилович, эз Грозный, деде, Розита Халимовна, — эз Кисловодск, гъэрезки бинегьо эну гьисди эз Буйнакск. Келедеде ве келебебе эз лой бебе – Арон ве Тамара Пейсаховигьо. Э хьэйфбери, хуьшдени ме угьоре не винирем, оммо э кифлет иму дошде веровунде омори товушлуье ёргири чуьтам э товун рэхьмедуьле ве гуногъсевенлуье одомигьо. Эз лой деде – Зарбаиловигьо Юра (Халим) ве Берта. Угьо вожиблуье рол возири э тербие дореи мере. Э гlэили ме бежид зигьисдем э ки эн угьо э Кисловодск. Келебебе ведабурри иловлей мере гъэйгъукеширевоз ве тигъэтиревоз, келедеде ве имбурузиш мундени эри ме мэгlдон хьохоми ве зиндегуни гъувот. Омборте 40 сал у кор сохди рэхьбер отдел почтови связь шегьер Кисловодск, биреи меселен жугьобдорлуьи ве доруние довомлуьи.

— Ихдилот сохит э товней кифлет хуьшде: э товун шуьвер, э товней гlэилгьо э товун фикиргьо, э бине дешендеи коминигьо ишму вомухунденит гlэилгьой хуьшдере.

— Шуьвер ме, Овадия Юрьевич Ашуров, — сернуьш жугьури жэгlмиет дин-догlоти Пятигорск. Корисохи эну омборте нушу доре ве э иму гуьнжо овурдеи кифлете, э гъуллугъсохи э жэгlмиет дин-догlоти ве дошдеи дин-гlэдотгьоре.

Имуре се гlэили: Арианна, Мишель ве Йонатан. Иму – динлуье кифлет жугьури: эз гъонун не ведарафде шаббат, кашрут, гlуьзет сохденим гьемме жугьури мигlидгьоре. Гье и неки бедел культурей иму, оммо бине вомухдеи гlэилгьоре. Иму хьэрекети веноре вомухунде угьоре хьуьрметлуь бире эки бинегьой хуьшде, гьис жугьобдорлуьи, дорундуьли ве рэхьмлуье гъэножогъи эки одомигьо.

— Комини гъэдуьр э зиндегуни ишму гуьрде дин-догlот? Коминигьо жугьури мигlидгьо эри ишму муьгьбетлуьи?

— Дин-догlот вожиблуье жиге гуьрде э зиндегуни ме. Варасирение шинох биреи э динлуье жугьуриревоз сергуьрди э 2007-муьн сал э идоре «Тора ми-Цион». Гьэгъигъэт унжо бири деноре бине варасиреи жугьури динлуьигьо, эну лугъонди ве фикирлуьи. Ме дорундуьли разилуьи хуьшдере нушу доре э раби Давид Юшуваев ве зен эну рабанит Аелет, гьемиге Сара Кац ве э омборгьо екигегьо, ки дешенди омонети э гье и рэхь. Бэхшвегири угьо ве кумекии дореи возири вожиблуье рол э гуьнжо овурдеи гlуьломфикири эн мере. Имбуруз эз гъонун не ведарафдеи дин-гlэдотгьоре эри ме – гье и гьисди неки бедел культури, оммо ве фикирлуье вихдеи, доруние хьол-овхьол ве гъэножогъи э торих хэлгъ хуьшде. Гьер мигlид жугьури пурлуьи жирелуье фикиревоз, гуьрд сохде кифлете ве кумеки доре дошде мироси эрхэгьо.

— Ишму гьисдит желдлуье одоми зени десде «Мазаль» шегьер Пятигорск, гировунденит дерсгьо ве омборе екиге менфигlэтигьо. Ихдилот сохит э товун гье и э хундегоргьой иму.

— Э гъэд десде иму гировунденим дерсгьо, афрашат хала (несиет жейле сохдеи хала), гlуьзет сохденим мигlидгьоре. Гье и жиге, эже зенгьо дануьсденут дуь э еки кумекии доре, бэхш бире синогъиревоз ве гьис сохде бэхшвегири хуьшдере эки жэгlмиет дин-догlоти. Ижире корисохи минкин доре муьхькем биреи неки зени жэмигlэт, оммо ве жэгlмиет дин-догlоти согълуь.

— Гоф сохденуьт ми э кифлет ишму э жугьури? Чуьтам ишму хьисоб сохденит, чуь гереки сохде, эри чуьки дошде ведировунде зугьун имуре?

— Э кифлет иму э жугьури гоф сохденуьт келете эрхэгьо. Деде-бебей ме, келедеде, омборте гъовумгьо. Э хьэйфкеши, хуьшдени ме жугьури не дануьсденуьм, ве гlэилгьой ме гьемиге не дануьсде. Э гьееки э уревоз ме варасиренуьм вожиби дошдеи миллетлуье зугьун чуьтам бедел культурни мироси ве имидлуь биренуьм, чуьки менфигlэт эки эну жогьиле эрхэгьоре э вэхдевоз мибу тозеден хьэсуьл.

— Эже ишму кор сохденит? Чуь дерс веровунденит? Гьисди ми ишмуре мерэгълуьигьо, хобби?

— Гьэгъигъэтлуье вэхд ме хэвлетуьм эз сенигlэтлуье корисохи, оммо гешденуьм кор, комини мибу эри ме гьэгъигъэтлуье гуьнжолуье сенигlэт. Э гъэд менфигlэтигьой ме – хуьшденпараменди ве хьэрекети эки данани гlуьломе э гьемме нушудореи угьо.

— 26-муьн ияр (Руз Хилоссохи ве Азади), ёгьудии Руз Бараси! Бири ми э кифлет ишму бэхшвегиргьо Келе довгlой Ватани?

— Э кифлет иму селигъэлуь дошде оморе ёргири э товней Келе довгlо Ватани. Келеи бирор келебебей ме, Яков Ишиевич Пейсахов, хьэсуьл омори э Грозный. У бу бэхшвегир довгlо, эз дерд-дуьлесди гирошди есири ве дануьсди сохде минкинсуьзе – вирихдеи э гьееки э хьэрмэхьгьоревоз. Гье и синемишигьо гьишди нишоне э жунсогъи эну, оммо у зигьисди дуразе зиндегуни ве э дуразовуне гировундеи омборе салгьо зигьисди э имуревоз.

Еки эз келеи келебебе (бебе келедедей ме) Шоул Кукулиев духди партал эри довгlо гирошдегоргьо э доруни. У кор сохди э корхоне «Кожзавуд Буйнакск» (корхоне э молведешендеи партал эри лешгерчигьо), бири бэхшире хьуькуьмлуье ингьомгьоревоз эри омонети хуьшде э Бараси. Эз е гьовун тигьи сохде медаль эри гъовхо, медаль эри жофо! Келедедей ме Берта Зарбаилова нуьвуьсди дофуси э товун бебе ве деде хуьшде.

Гъовумлуье бирор эну Ифтах Кукулиев гьемиге э довгlо бири ве нисд бири хэберсуьз. Екиге бирор, Борух, лётчик-истребитель, нисд бири хэберсуьз э кеме вэхд мундеи те Бараси. Гъовумлуье бирор келеи келедеде Борис Ягудаев э довгlо бири э Японие.

Гье и торих – бедел кифлети ёргири иму ве эн иму жугьобдорлуьи э пушой гьевелине.

— Хэлгъ иму гирошди эз нисд сохи, пишсохи, бордебордсохи, оммо ветовусди довомлуь. Э чуьни мэгlдон гъувот эну?

— Гъувот хэлгъ иму – э дошдеи дин-гlэдотгьо, э боворини ве муьхькемлуьи кифлет. Не денишире э гьемме синемишигьо гьэгъигъэт мироси эрхэгьо ве хьуьрметлуьи эки бинегьой хуьшде руьхсет доре имуре дошде тойлуье ухшеши ве жуьмуьсде пушово.

— Жэгlмиет дин-догlоти иму э гьер салевоз омбор бире, параменд бире, э гъэд оморегоргьо омборте бири жогьилгьо. Чуь гереки сохде, эри чуьки жэгlмиет дин-догlоти имуре бу омборте гъувот ве хьэвес?

— Эри песдеине параменди жэгlмиет дин-догlоти вожиби доре гъоимлуье тигъэти жогьилгьоре: вогосунде э зиндегуни жэмигlэт, э гуьнжо овурде минкин эри эну бэхшвегири ве хуьшденпараменди. Э у товун вожиблуьи дошдеи дин-гlэдотгьоре ве гье евэхди офде гьеймогьоине жире гофсохи дуь э екиревоз ве кори сохдеи дуь э екиревоз. Гье и сохде жэгlмиет дин-догlотире зуьнде, гъувотлуь ве имидлуь параменд биреи.

— Гьисди ми ишмуре муьгьбетлуье жугьури метеле енебуге хьохоми коминире ишму э зиндегуни хуьшде э кор венгесде?

— Мере куьндлуьи омборе хэлгълуье фикирнушудиигьо, бирмунденигьо зиндегуние синогъи ве доруние гъосут. Бешгъэ куьнди эри ме фикир: «Гьемме рэхь гье бирден веди нисди, оммо гьер пойнореи вожиби». Гье и хьохоми бирмунде гъножогъи эн мере эки зиндегуни: ихьдибори сохде жирей корисохире; варасиреи уре, чуьки гьер гъэдер вэгlэдоре гьисди фикир хуьшде гьеле эгенер эну гереклуьи гьеммише гье бирден веди не бире.

Нуьвуьсди Стелла Давыдова

Тержуьмесох Ильканаева И.

Сирот STMEGI