Ижире зенгьо гIуьломе рач сохденуьт. Угьо хьэсуьл оморет э жинс рачиревоз. Эри эну сохде тикмегьоре – и келе хошини, эзу товун ки мэгIрифет – и хосини. МэгIрифет уре мозоллуь сохде, дорени гьис гереклуьи ве хуьшдере пармендсохдеи. Э и гуьре у кумеки сохдени рэхьэти вегуьрде эз тэгIди-видови, демунде э чуькле гIуьломлей хуьшде. Шинох бошит: Ирина Ильдатова, мэгIрифетлуье одоми э назуьке мэгIжуьмевоз.
— Хьозуьр сохдеи тикмегьоре – и лап селигъэлуье жофои, эри комики гереки неки мэгIрифет, оммо ве тоби ве назуьке мэгIжуьм. Ихдилот сохит, эз чуь ишму сохденит тикмегьоре ве чуьтам оморейт эки ижире бигIэдотлуье мерэгъ?
— Эри лап селигъэлуье кори, оммо кейки туь винирени бараси эн жофой хуьшдере, умогьой варасирени, ки у верзиренини. Ме сер гуьрдем сохде угьоре э вэхд пандемие. Офдем э интернет, э чуьревоз муьхьшуьл бошум, ве хуте бирембируьм онлайн. Бирембу рузгьо, кейки нисе дануьсдембируьм чуь сохумге: имуре сэхд сохдебируьт э хунегьо э карантин, оммо эри чендгъэдер вэхд – екиш нисе дануьсдембу. Э е руз хьозуьр сохдембируьм мол эри 10 тикмегьо. Э кор венгесдембируьм гьеммере: шишегьой коле, жир-бе-жире консервни бонкегьо (гьовумгьоме эри ме угьоре вечирембу), гозитгьо, буьскгьо эри кебоб, электрически телгьо, голинде русмугьо ве мол туморе. Шор бирембируьм, кейки офдембируьм ранге-бе-рангие гъэйтонгьо, луьжуьгьо, кугьне эвруьшуьмие булшигьо. Ве, гьелбетте, герме шириш. Шириш омбар герек бирембу, оммо гъимет эну бугьои – эхи ме е булши нисе духденуьм, гьеммере шириш зерембируьм э герме ширишевоз. И гьэгъигъэтиш мерэгълуье жофои. Булшигьоре фикир сохдембируьм эз хуьшде – и эз вэхд гIэилиревози. Ве кейки эз гьеммей эни бирени ижире рачи, хуьшдениме бовор нисе сохденуьм: бегем и жофой мени, бегем гьеммей энире ме сохдем…
— Э МэгIэров тикмегьо эн кор деси пуьрсире оморени омбар ве лап бугьои. Воисдениге ишмуре гирошде э е молиге? Ки духдени партале эри тикмегьой ишму?
— НэгI. Ме гьечи сер не гуьрдем фурухде коргьой мере. Бэхш дорембируьм хьовиргьоре. Тикмегьой мере мибу винире э Америке, Грмание, Москов. Бэхш дорембируьм э рузгьой хьэсуьл омореи. Оммо фурухде гьечи ве не дануьсдем. Гьемме булшигьоре ме фикир сохдембируьм эз хуьшде ве хьозуьр сохдембируьм э герме ширишевоз. Воисдениге мере гирошде э гьречуь бисдо еккейге? Эри, воисдени: хьозуьр сохде тикмегьой чини, гуфдиренуьт угьореш сохде четин нисди. Оммо тейте э Исроил довгIо бу, омбаре молгьо эз тукунгьо нисе биребу. Имид биренуьм, ки молгьо э и зуригьо веди мибу.
— Эже бирмунде оморембу тикмегьой ишму?
— Ме екем вэхд рафдембируьм э клубгьо эри пенсионергьо э дигьбон Зихрон-Яаков ве э Хадере. Бердембируьм эри бирмунде. Гьелбетте, бу гIэжоиби. Пуьрсирембируьт, чуьтам ме сохденуьм и муьгIуьжуьзе. Угьо бовор нисе сохдембируьт. Угьо мерэгълуь биребируьт, ве меслэхьэти доребируьт вокурде кружок э хуней ветерангьо, оммо чуьниге гьечуь не рафд. Сиротгьой тикмегьоре веноренуьм э социальни сетьгьо. ГIэилгьой мере воисдембу э гуьнжо овурде бирмундеи-фурухдеире, оммо мере хэйф оморембу фурухде офиреигьой мере. Угьо гуфдирембируьт: «Деде, гье гене мисохи». Оммо угьо жир-бе-жирегьои, дуьборе сохде угьоре минкинсуьзи, ужире молгьо дие нисди, эз комики ме сохдебируьм угьоре. Гьемме тикмегьо э хуней мени – э рафгьо. ГIэилгьо ве невегьоре омбаре тикмегьои, ве гьемме жир-бе-жиреи.
— Ме дануьсденуьм, чуь ишму нуьвуьсденит дестонгьо ве шекуьлгьо. Чуь ишмуре хьэвеслуь сохди э и? Енебуге и э дорум ишму дебу ве гье бирден сер гуьрд ведиреморе?
— Эри, ме нуьвуьсденуьм дестонгьо ве шогьиригьо (эссе, ихдилотгьо). Нуьвуьсденуьм омбар – э товун хуьшде, э товун гьисгьой хуьшде. Э товун жуьн – нуьвуьсденуьм гьеммере, чуь у гуфдирени… Ме бэхшвегир эн Союз нуьвуьсдегоргьой Исроили. Шекуьл кеширенуьм: ве нисе дануьсденуьм, чуьтам и сер гуьрде омориге, ве гьемчуьн хуте бирембируьм э вэхд короновирус, ве песде довгIо. Нуьвуьсде ме сер гуьрдем гьеле э вэхд гIэильети оммо гьеррузине зиндегуни минкин не доребу мере ире сохде.
— Гьеммей иму гIэил бирим. Эже хьэсуьл оморейт? Эже хундебирит? Гье белки, зэхьметхогьи ве мэгIрифет э ишму гирошди эз деде-бебе?
— Ме хьэсуьл оморем э гъэдиме раче Дербенд. Ишму дузи: деде-бебейме зэхьметхогье одомигьо бируьт. Бебе, Офтум Хизгияевич Ильдатов, верзуьшлуье тербиедорегор бу, тербие дорембу математикере, песде кор сохдебу инспектор э районо. Деде, Зоя Ютомовне, кор сохдембу э лешгерие завуд. Э кифлет иму хьофд гIэил бу (чор духдер ве се кук). 16 сале биренки ме рафдебируьм эз хуней деде-бебе, дарафдебируьм э алверие-кулинарки училище э Махачкале, ве песде ве мундем э шогьнишон Догъисту.
— Гьейчуь ве кей ишму рафдейт э хьуькуьмет жугьургьо?
— Ме оморем э сентябрь 1993-муьн сал э гIэилгьоревоз, ве мере се гIэили. Гьейчуь? Гьелбетте, гъисметме ижиреи. Э Исроил омбар кор сохдебируьм: герек бу келе сохде гIэилгьоре, доре угьоре соводи. Ве энжэгъ вадарафденки э пенсие, дануьсдем веровунде войгей хуьшдере, восдорем мошин, вегуьрдем ихдиери ве эхирдеш муьхьшуьл бирем э мэгIрифетевоз.
— Гъозиегьо эн 7-муьн октябрь 2023-муьн сал бужу сохди гьемме гIуьлом жугьурире! Чуьтам ишму ве кифлет гирошдейт эзи гъозиегьо, комигьоки те имогьоиш бужу сохдени Исроиле?
— Э сер эни ме кутэхь жугьоб мидуьм: кукме э унжо бу. Себэхьмунде мэгIлуьм сохде оморебу, ве энжэгъ шев у эз ме гуфдири. «У рафди э довгIо» — и дестон э товун кук мени ве э товун унигее лешгерчигьой иму.
— Ме боворинлуь биренуьм, ки ишму э жугьури гоф сохденит. Гоф сохденуьтгьо гъовимгьой ишмуш?
— Ме, хэйф, гоф нисе сохденуьм э жугьури, оммо, гьелбетте, гьеммере варасиренуьм. Гьемме гъовумгьойме гоф сохдени э жугьури, ме энжэгъ хунденуьм уре ве вегуьрденуьм софо, кейки шиновуьсденуьм раче жугьури имуре. Чуь хуби, ки нисе гьишденуьт нисд бире зугьун имуре.
— Чуь ишмуре воисдени хосде эри жовоне эрхэгьой жугьургьо?
— Гьелбетте, хунде, хунде ве хунде. Энжэгъ гьечи, е жирейге нэгI… Келеи духдерме – косметологи, чуьклеи – векил ве нотариус. Кук – бизнесмен, кор сохдени э интернет, дузире нисе дануьсденуьм гуфдире. Ве угьо гьеммише хунденуьт. Жовоне эрхэгьо фурмуш ние сохут ве мие гIуьзет сохут гIэдотгьой имуре, угьо гьеммишеинеи, э угьо дери хьохоми эн хэлгъ жугьури.
Нуьвуьсди Стела Давыдова
Тержуьме сохди Ильягуева А.
