Винирегор сирот Гарри Канаева, мидануь гъэрор норе, чуьки меслэхьэт гировунде миёв э товун мэг1рифет гьовой музыкеи. Эхи гьемватани иму омборте мэгlлуьмлуьи чуьтам композитор. У гьисди нуьвуьсдегор гьовой музыкеи эри фильмгьо, еки эз коминигьо – «Ториклуье шев» — вегуьрди жирелуье бэхш эз товней хубте кутэхьэметражи фильм э 62-муьн Венециански кинофестиваль. Оммо гьеммейки дануьсденуьт, чуьки ихдилотчи мере гьисди ведилуье синогъи кор э журналистике. Гарри Павлович – жугьур догъи. Э хьисоб нореи менфигlэт мере эки этнографие, ме не дануьсдем гоф не сохде э товун гьевелине ве гьонине вэхд гье и хэлгъэ. Оммо сер гуьрденим эз дури…

— Чуьтам ишму оморейт эки журналистике?

— Мере огол зери э медиадесде СTMЭГИ (Гlэрейхэлгъие мисвоекорсохе фонд дошдеи культуре ве дин-гlэдотгьо жугьургьой догъи. – «МД»), чуьнки мере гьисди диеш дуьимуьн зеверие данани – ме варасдем бегьем сохдем факультет романо-германски филологие ДГУ. Суьфде кор сохдем э гозит, дирте мере дори гъуллугъ вегуьрде жуьр-бе-жуьрелуье интервью эри телевидение. Везифе асант не бири. Суьфдеи ихдилотчи бу дирижер Сергей Ханукаев – гьемватани иму, махачкалеи, тербиевегуьрдегор Москови ве Ленингради консерваторие, имбуруз у зигьисдени э США. Гьечуь хьэсуьл омори программа «VIP э Гарри Канаевоз». Ве ме вегуьрдем интервью эз мэгlлуьмлуье одомигьо. Гье у бу гьеммише дуьлпесо биреи, оммо гьееки э уревоз ве лап мерэгълуь. Шинох биреи э гье и одомигьоревоз, гьевелимуьнжи, вегуьрдени эри хуьшде чуьниге, чуь не дануьсдем ве э товун чуь гьич вэхд не шиновусдем. Дуьимуьнжи, гьеммише мерэгълуьи дануьсде, чуьтамини биренуьт мэгlлуьмлуье одомигьо э гьеррузинеи зиндегуни.

— Ве чуь миданит гуфдире э товун гье и?

— Эки гlэжоиби ме, омборте эз угьо вегирлуь гуьрди хуьшдере э гъэножогъи эки ме. Меселен, Максим Дунаевский гьер бо интервьюре гировунди э екиге вэхд. Ве гьер бо у нуьвуьсди эри ме дуразе СМС, фирегь андуьрмиш сохди себеб гировундеи. Ме мэхьтел бирем э ижире хьуьрметлуье гъэножогъигьо. Э эхири иму э уревоз вохурдейм э хуней эну. У лап чэхьие одоми, мерэгълуье интервью вегуьрдем эз у. Енебуге Николай Сванидзе. Ловехэндеи, мигьровуне, лап асант бу э уревоз гоф сохде. Алла Сигалова, коминире омбортегьо нушудоре чуь «железная леди», бирмунди хуьшдере лап нермлуье, согъбоши гуфдири эри оголзереи, гъэрезки гереки гуфдире – одомире лап омборе гъэдер кор гьисдигьо гьэгъигъэтиш гурунди офде вэхд эри интервью. Еки эз мерэгълуье ве ёргири бу интервью э Вилли Токаревоз. Ме э товун гье у ве нисе мэхьшеволуь бире. У э дорундуьли гермиревоз ёр овурди Догъистуре, э комини гировунди гlэильети хуьшдере.

-Ишму диеш хьэрекети венорейт э корисохи э документальни кино?

-Эри, ве суьфдеи фильм ме «Мере мерэгълуьи зигьисде» — э товун мэгlлуьмлуье музыковед гьемвэхди Манашир Якубов, комини бу сирот зере ве векенде омори эки 80 сали эну. Гье и одоми, эз комини сергуьрде омори рэхькори ме э музыке. У бу ве мунди гьэгъигъэтлуье вомухундегор ме. Кими вэхд э ёр овурденуьм кимигьо фикирнушудиигьой энуре ве гьеймогьой варасиренуьм гьемме пушодиреигьой угьоре. Э вэхд корисохи э сер фильм ме вохурдем э одомигьоревоз, коминигьо хуб дануьсдет гье и одомире, ве гьерки эз угьо э комининиге жирелуье дуьллерзиревоз э ёр овурди Манашир Абрамовиче. Ихдилотчигьой ме бу Мурад Магомедович Кажлаев, Темирлан Заидович Джандаров, Биньямин Завалунович Шалумов. Ве, гьелбетте, кук Манашир Абрамовиче – Дмитрий, коминики ихдилот сохди омборе мерэгълуье торихгьо э товун бебей хуьшде. Дануьсдем вечире мол, коминиревоз ме э софоревоз бэхш бирем э угьоревоз, эри ки гье и одоми мерэгълуь бири.

Филь бирмунде омори э Хуне шогьири э Махачкале э шев ёргири Манашира Абрамовиче. Оммо, имисал юбилей музыковеда – 90 сал.

— Дегь сал песево э интервью ишму гуфдирейт, чуьки миё рафденит э Маджалис – ватан бебе-келебебе эз лой бебе, эже ишму гьич вэхд не бирейт. Ишму диеш гуфдирейт, чуьки э гье у дэгъдэгъэ унжо зигьисди теклуье жугьур Авшалум Якубов. Веровундейт ми гье и рафдеире?

— Эри, ме унжо дуь бо бирем. Еки эз и рафдеигьо бу э гирошдигьо гьеминон э рузгьо, коминигьоре иму э жугьури луьвэхь нум гирде Суруни. Гье и ёслуье рузгьо э торих хэлгъ жугьур, э коминигьо гlэдоти сер кешире э битехьэимгьо. Ве иму э хэгьеревоз рафдейм э Маджалис, эри чуьки офде гъовре келеи келебебе эн имуре. Нум эну бу Подэ. Э у дэгъдэгъэ Авшалум Якубов не бу зуьнде. Гъовре келеи келебебере иму не офдейм. Гье белки, гъовреи сенгъ офдори дарафди э зир хори.

— Гье и жейлее гъовреи?

— Эри, жейлее жугьури гъовре. Унжо гьсди гене гъуншие, гьемиге жугьури, эже е ченд сал песево жирелуье гъозие-гъэдер. Киниге вокурдебу хуне, енебуге воисдебу фирегь сохде вокурде хунере. Ве зигьисдегоргьо даргински миллет гъэгърелуь бисдо. Угьо зенг зери э Дербенд, э жугьури жэгlмиет дин-догlоти. Омори расири нушудорегоргьо жэгlмиет дин-догlоти ве вокурдеигьо бири поюнде. Э и товун гуьре е жогьиле одоми эз унжо зигьисдегоргьо лап дуьлдорение фикире гуфдири. «Гъоврегьой жугьургьо, — гуфдири, -эри иму гьемиге буьзуьрглуьи, иму э унжо рафденим э тефило хундеи хогьиши тевэгъэгьой имуревоз». Ве ихдилот сохди, чуьки уре омборе вэхд не бири гlэилгьо, оммо эз тефило хундеи хьэсуьл омори дуь гlэилгьо.

— Дуьллерзи синемиш сохдей, рафдеи э хори келеи келебебегьо?

— Эри, унегуьре, чуьки гирошдем э жилгъэгьо, эже кеиге пой нори угьо. Мере лап дес зери фирегьдуьли дигьбонигьо, эн угьо рэхьмлуье ёрбиёри э товун жугьурие гъуншигьо хуьшде. Оммо омборте дуьллерзи ме синемиш сохденуьм, кейки оморенуьм э Махачкале. Э гешдегьо рафдеи э куьгьне кучегьой шегьер. Хуне э Оскара, эже ме келе бирем эки келедеде, ве э Советской куьгьне хьэёт иму. Гьемме гье и лап бугьолуьни эри дуьл ме.

— Гьерчуь гири тозе э товней гъумолет хуьшде дануьсдит э вэхд рафдеи э Маджалис?

— Эзуновлейге ме дануьсдем, чуьки э гье и келеи келебебе Подэ бири гъозие хэтокори торих. У бу, чуьтам ме варасиренуьм, бегьеми руебуррагоре одоми. Гьеммише э мэхьсгьой эну дебири корде. Е гиле, кейки э шоббот у ведиромори эз нумаз, оммо э нумаз у, гьелбетте, гьич не дарафди э кордеревоз, э у бири гъэсдсохи, ве уре куьшди. Гье и бу сергуьрдеи гьевелине садсали. Белкине, гье у бири бесде э эну корисохиревоз. У, гьечи оморени, жофо кешири э пусде черме сохдеи.

— Комининиге вэхд эри ме бу бейхэбери дануьсде, чуьки догъистунигьо – гье у неки аварцыгьо, даргингьо, кумыкгьо… оммо ве жугьургьо догъи.

-Жэгlмлуь, торихлуь иму оморейм э Догъисту эз Иран е ченд гъэдер садсали гье у песово. Эгенер лап асант, у дегиш бири хьуькуьм э гьевелине жиге. Гьевелине бу лап довомлуь э гъэножогъи эки жугьургьо. Оммо тозе нори э пушой жугьургьо игъролноме: енебуге ишму дегиш сохденит дин-догlот хуьшдере, енебуге ведарафде рафденит. Киниге мунди э унжо, киниге рафди. Ве ини бедел эз угьо кучмиш бири э Азербайджан. Гье и Красная Слобода, Хачмаз, Кусары. Екиге бедел рафди э Догъисту. Гье у Маджалис, Дербенд, Нюгди, Янгикент ве песде э софун. Э книг Генадия Сосунова «Жугьури сенгъ ёровурди Мизрэхьи Кавказ» э ёр овурди э товун зигьисдеи жугьургьо ве э даргински ве аварски дигьбонгьо.

— Гьеминон гьевелине сал ТАСС нушу дори карта нисд биреи зугьунгьо Уруссиет. Э гъэд угьо бу жугьури. Э Догъисту хьисоб сохдет те 400 одоми бердегор зугьун жугьури. Эгенер ишму кор сохденит э Фонд СТМЭГИ, эри ишму миё бу вожиблуь дошдеи зугьун. Чуь сохде оморени эри гье у?

— Гьелбетте, э сер гье и иму кор сохденим. Президент фонд Герман Захарьяев лап жугьобдорлуьи эки гье у кор. Э бинелуье мескен дин-догlоти жугьургьой догъи э Сокольникгьо гьисди кружокгьо э хундеи дануьсдеи чуьтам эри гlэилгьо, гьечуь ве эри келетегьо. Гlэилгьо э хоширевоз рафдени, норенуьт томошегьо э зугьун дедеи, хуте биренуьт мэгlнигьо, хунденуьт дестонгьо. Дофусхоне СТМЭГИ ведешенди омборе книггьо э зугьун дедеи, тозе хундение книг ве гофномегьо, э у хьисоб гофноме меселегьо ве рифмгьо. Гьер сал гировунде оморе онлайн фестиваль зугьун, э комини бэхшвегири сохде жугьургьо догъи эз гьемме гlуьлом.

— Ме шиновусдем, чуьки немцгьо, зигьисдигьо э Кавказ, вегуьрди эз гьемшегьери зигьисдегоргьо гъэгьре гlэтошлуьире, гьис сохдеи эз дивэгl жун, коминики э хосиет угьо не дери. Сеч бирени ми жугьургьо догъи, коминигьо зигьисди э Догъисту, эз угьо, ки зигьисдени э Исроил?

— Лап ведилуь. Жэгlмлуь, э Исроил ме бирмундем тигъэти э гье у, чуьки жугьургьо жире-бе-жирее вилеет овурди э хуьшдеревоз культуре гофсохи дуь э екиревоз, хуьшдере бирмундеи ве гьемиге культуре хурек хьозуьрсохи. Е гофевоз, угьо – нушу доре гьэгъигъэтлуьи, э комини зигьисдет девргьо. Эгенер э товун жугьургьо догъи гуфдире, иму гьемиге омбор э хуьшде вегуьрдейм эз хосиетгьо хэлгъ Догъисту, э гъэд коминигьо зигьисдейм омборе сал. Оммо, имуре э Исроил гье гьечуь ве нум гуьрде – «кавкази», енебуге кавказцы.

— Чуьтами гъэножогъи эки жугьургьо догъи э Исроил?

— Э суьфдеи вэхд не бу тен-бе-тене гъэножогъи. Енебуге боворини не бири, чуьки э гъэд иму гьисди соводлуье интеллигентни одомигьо. Межбур бирим субут сохде, чуьки гьемме эшкуново.

— Ишму гьейсэгlт нуьвуьсдит чуьн шекуьл гье уре, э чуьревоз офдори зуте догъистунигьо э Москов.

— Э хьэйфбери.

— Э комининиге падшогъие хьуькуьм лап гьуьнерлуь э кор венгесди гъовхобери хосиет кавказигьоре. Бири мэгlлуьмлуье Дикая дивизия, меселен. Оммо э жугьургьо догъи бири ижире, чуьки, омореи э Исроил, угьо жэгlмитегьерие сохди карьера э гъушун?

— Жэгlмитегьери – негl, оммо суьфдеигьо жугьургьо догъи, коминигьо рафди гьеле э сергири гьевелине садсали, гъимете верзуьнди э гье у хьисоб эз товун хосиет угьо. Э гъуншиети келедедей ме зигьисди кифлет Ицхаковичгьо. Келеи келебебе эну Яков Ицхаки бири еки эз суьфдеигьо кучмиш бирогоргьо э Исроил. Э уревоз, э ме гуьре, 20 кифлет жугьургьо омори эз Дербенд. Э Исроил Яков Ицхаки бисдо хьуьрметлуье раввин. Ве э хотур эну нум нори шегьер Беэр-Яков.

— Ва!

— Эри, у биненорегор жиге зигьисдеи э унжо, эз комини песде веремори шегьер. Беэр-Яков тержуьме сохде оморе чуь «чол Якова». Гье и суьфдеи кучмишбирегоргьо эз инжо оморет э черкескегьо ве хэнжелгьоревоз ве герек бирет чуьтам жендекдошдегор, чуьтам гъэреулчигьо. Э Тель-Авив, гьэгъигъэт э эну куьгьне бедел – шегьер Яффа, угьоре бу верзуьши одомигьо, э коминигьо гlэмел миёв имид бире. Эз лешгери рэхьбергьо мэгlлуьмлуье нум Иекутиэля Адама – кук жугьур догъи эз Дербенд. У лешгери гъуллугъ сохди те генерали. Э 80 салгьо миё бу гирде зеверие пост э гъушун, оммо телеф бири.

— Э екиге сферагьо гьерки гири рафде расири барасигьо?

-Гьисди мэгlлуьмлуье мэгlнихун Сарит Хадад. Уре гьисди бине дербендигьо. Нушудорегор Исроил э Евровидение. Э пуьдуьрлуьигьо, кейки гьеле бу аудиокассетгьо, э Догъисту уре бежид нуьвуьсдет э студиегьо сеснуьвуьсдеи. Ме бирем дуьлхоши гlэжоиблуь.

— Чуь догъистуни, кавкази дошди жугьургьо догъи, зигьисденигьо э Исроил?

— Гьис сэхьиблуье верзуьшлуьи. Бежид гlэмел миёв шиновусде эз жугьургьо догъи, чуьки угьо не дануьсде нушу доре хуьшдере хьэсуьл оморегор ве келебирегор нисе э Догъисту. Гье ижире ме гуфдире дануьсденуьм э товней хуьшде. Диеш гуфдиренуьм, чуьки гьич е гlэруьси жугьургьо догъи э Исроил не гирошде лезгинкесуьз. Эзуш бэгъэй, кружокгьо гье и мэгlлуьмлуье вежегь-вежегь э гьр салевоз э вилеет энжэгъ зевер бире.

— Э еки эз интервью хуьшде ишму гуфдирейт: «небуге, чуьтам нушудорегоревоз догъистуни хэлгъэ, ме хуьшдере не винире». Мэгlлуьмлуье реплика Расула Гамзатова, чуьки э Догъисту ме — аварец, э Уруссиет — догъистуни, э гlуьлом – урус. Э ишму гье и чуьтам кор сохде?

— Эгенер лугъот дарафдени э товун гье у, ме андуьрмиш сохде, чуьки ме жугьур догъи, комини хьэсуьл оморем ве келе бирем э Догъисту. Эгенер гоф сохде э товун ме чуьтам э товун композитор, то ме хьисоб сохде хуьшдере догъистуни жугьури композитор. Эзу товун ки э Махачкале ме вегуьрдем хубе соводи, комини рухсет дори мере дарафде э Москови консерваторие. Э Исроил мере бири суьфдеи синогъи кор э кино – омборе сали метлеб ме.

Меслэхьэт сохди Шамиль Ибрагимов

Вегуьрде омори эз Молодежь Дагестана

Тержуьме сохди Ильканаева И.